De tuinen

In de barokperiode waren de tuinen van Versailles de jaloezie van koningen en koninginnen in heel Europa en vormden ze een inspiratie voor grote koninklijke tuinen over het hele continent.

Lodewijk XIV beschouwde de tuinen van Versailles als even belangrijk als het kasteel zelf. Tegenwoordig zijn de tuinen wellicht nog beroemder dan het kasteel zelf. Van de 10 miljoen bezoekers per jaar komt ongeveer 7 miljoen uitsluitend om de tuinen te bewonderen! Het zijn de tuinen die de wereldfaam van Lodewijk XIV tot op de dag van vandaag blijven versterken.

Het is bekend dat Lodewijk XIV het grootste deel van zijn tijd in de tuinen van Versailles doorbracht. Hij maakte er dagelijkse wandelingen en investeerde enorm veel tijd en geld in het vormgeven van het domein — niet alleen om de natuur te temmen, maar ook om symbolisch de horizon van zijn macht te verleggen.

Op het hoogtepunt van de glorie van Versailles werden er regelmatig grootschalige feesten in de tuinen georganiseerd. Bezoekers werden getrakteerd op theatervoorstellingen, muziek en vuurwerk. Zelfs zeeslagen werden nagespeeld, met boten uitgerust met kanonnen en vuurwerk. Gondels dreven op het Grand Canal — door Lodewijk XIV zelf uit Italië gehaald.

De tuinen bevatten honderden verschillende bomen, bloembedden, lusthoven, paviljoenen, een oranjerie, zuilengangen, sculpturen, een grot, talrijke vijvers, een kanaal en natuurlijk vele fonteinen — de elementen die Versailles tot op de dag van vandaag wereldberoemd maken.

De sculpturen en fonteinen stellen voornamelijk goden en hun mythes voor, rijk aan symboliek. Lodewijk XIV had een bijzondere voorliefde voor watervallen en fonteinen — niet verrassend, aangezien fonteinen de menselijke macht over water symboliseren. Bijna alles in de tuinen uit het tijdperk van de Zonnekoning is tot op vandaag bewaard gebleven.

De standbeelden en fonteinen werden grotendeels vervaardigd door de Koninklijke Academie voor Schilder- en Beeldhouwkunst (L’Académie Royale de Peinture et de Sculpture). In 1663 werd de Academie onder staatstoezicht geplaatst en werd ze de officiële leverancier voor het hof in Versailles. Ze was verantwoordelijk voor veel van de kunstwerken, waaronder de sculpturen in de tuinen. Lodewijk XIV benoemde Charles Le Brun — zijn favoriete schilder — tot directeur van de instelling. De Academie stelde verschillende kunstenaars te werk, zoals Jean-Baptiste Tuby, de gebroeders Marsy, François Girardon en Thomas Regnaudin.

In 1661 gaf Lodewijk XIV André Le Nôtre de opdracht om de tuinen van Versailles te ontwerpen en te renoveren. Het werk aan de tuinen begon tegelijkertijd met de bouw van het kasteel zelf en duurde ongeveer 40 jaar. Gedurende deze periode werkte André Le Nôtre samen met enkele sleutelfiguren, waaronder Jean-Baptiste Colbert, die van 1664 tot 1683 de functie van Superintendent van Koninklijke Gebouwen bekleedde en toezicht hield op het project, en Charles Le Brun, die in januari 1664 werd benoemd tot Eerste Schilder van de Koning en ontwerpen maakte voor veel van de standbeelden en fonteinen.

Niet in het minst werd elk onderdeel van het project persoonlijk gecontroleerd door de koning, die een grote belangstelling had voor het geheel en erop stond om “elk detail” met eigen ogen te zien. Kort daarna bouwde de architect Jules Hardouin-Mansart, die was benoemd tot Eerste Architect en Bouwinspecteur van de Koning, de Oranjerie en vereenvoudigde de contouren van het park door bepaalde struiken te vervangen of te verwijderen.

Het aanleggen van de tuinen was een monumentale taak. Enorme hoeveelheden aarde moesten worden verplaatst om de grond waterpas te maken, het parterre-ornament aan te leggen, de Oranjerie te bouwen en de fonteinen en het Grand Canal uit te graven op plaatsen die vroeger weiden en moerassen waren. Bomen werden uit heel Frankrijk aangevoerd. Duizenden mannen — soms volledige regimenten — waren betrokken bij de realisatie van dit immense project.

Om het ontwerp te behouden, moesten de tuinen ongeveer om de 100 jaar opnieuw worden aangeplant. Lodewijk XVI voerde de eerste grote heraanplanting uit aan het begin van zijn bewind, en de volgende vond plaats onder Napoleon III. Na een reeks verwoestende stormen aan het einde van de 20ste eeuw — waaronder de verwoestende storm van december 1999 — werd de tuin volledig heraangeplant. Tegenwoordig straalt ze een frisse en jeugdige uitstraling uit, zoals ze er tijdens het bewind van Lodewijk XIV zou hebben uitgezien.

Op dagen tussen april en oktober (hoogseizoen) wanneer de Musical Fountain Show en de Musical Gardens plaatsvinden, is een ticket vereist om de tuinen te bezoeken.

De tuinen van het Kasteel van Versailles zijn uitgestrekt. Het is een goed idee om de plattegrond vooraf te bekijken, zodat u weet wat u kunt verwachten en waar u naartoe wilt gaan. Hieronder vindt u de kaart van de tuinen van het kasteel.

Tip: Klik op de kaart om de weergave te vergroten.

1. Onderaan de plattegrond ziet u het kasteel zelf, de parkeerterreinen, de koninklijke stallen en de RER C-treinstijl (die verbinding maakt met het centrum van Parijs).
2. In het midden van de plattegrond (aangegeven met rode vierkantjes) liggen de formeel aangelegde Franse tuinen van het kasteel (Les jardins in het Frans).
3. Het bovenste deel van de plattegrond toont het Grand Canal en de Trianon-paleizen met hun domein (aangegeven met blauwe vierkantjes). Hier bevindt zich ook het domein van Marie Antoinette. Zoals u kunt zien, liggen deze domeinen op wandelafstand van het hoofdgebouw, waardoor ze doorgaans veel rustiger zijn.

Lees verder: